Over framing: hoe AI beïnvloedt welke vraag we beantwoorden
Je vraagt een AI-tool om hulp bij een tekst. Het antwoord leest prettig en bevat een paar formuleringen die je zelf nog niet had bedacht.
Je past wat aan en denkt: ja, dit is wat ik bedoel.
Maar is dat ook waarmee je begon?
Ik gebruik AI-tools om ideeën te ontwikkelen, teksten te redigeren en dingen te maken. Daarbij beoordeel ik voortdurend wat er terugkomt. Dit klopt. Dit is te vaag. Die formulering helpt me verder.
Wat ik minder vaak beoordeel, is wat er onderweg met mijn vraag gebeurt.
Andere woorden, andere oplossingen
Stel dat je zegt: ‘Ik krijg te weinig gedaan.’
Dan liggen een planning en scherpere prioriteiten voor de hand. Maar misschien probeer je te veel tegelijk. Of meet je een goede dag vooral aan wat je hebt afgevinkt.
Elk vertrekpunt maakt andere antwoorden logisch.
Dat is framing: het kader waardoor je naar een situatie kijkt. Het bepaalt wat als probleem geldt en welke oplossingen in beeld komen.
AI kan helpen dat kader te veranderen. Soms met één zin.
Een formulering die bleef hangen
In een gesprek over mijn benadering van Zien · Doen · Dragen kwam AI met ‘het decor waarin ik verschijn’.
Die bleef hangen.
Werk, sport, relaties en leren werden daarmee het decor. De aandacht verschoof naar hoe ik daarin aanwezig wil zijn.
Raakte die zin iets wat ik al bedoelde? Ontdekte ik iets nieuws? Of vond ik hem vooral mooi en ben ik vanuit die woorden verder gaan denken?
Dat is achteraf moeilijk vast te stellen.
Onderzoek laat verwante effecten zien. Gekleurde AI-schrijfsuggesties beïnvloedden zowel teksten als de achteraf gemeten mening van deelnemers. En metaforen over criminaliteit beïnvloedden welke oplossingen mensen voorstelden. Dat bewijst niet wat er in mijn gesprek gebeurde, maar geeft wel aanleiding om bij de gekozen woorden stil te staan.
Ik beslis zelf. Maar waarover?
Ik maak zelf de uiteindelijke keuze. Toch begint invloed al eerder.
Als AI mijn vraag vertaalt naar een kwestie van productiviteit, komen andere voorstellen naar voren dan wanneer we het hebben over aandacht of intentie.
Ik kan kiezen uit die voorstellen. Maar heb ik ook bewust gekozen voor het vertrekpunt?
Om daar meer zicht op te krijgen, liet ik AI eerdere gesprekken observeren. Welke formuleringen nam ik over? Waar stuurde ik bij? Wat veranderde er daarna?
Ook die observer kiest een kader. Vraag ik vooral naar regie, dan komen andere dingen in beeld dan wanneer ik naar aannames vraag. Dus ook daar blijft toetsing nodig: wat zie ik hierdoor, en wat mis ik?
Even terug naar het begin
Ik wil blijven profiteren van de onverwachte invalshoeken die AI aandraagt. Tegelijk wil ik beter begrijpen waarom een antwoord me overtuigt.
Soms helpt het om even terug te gaan: wat wilde ik weten, en past onze omschrijving van het probleem daar nog bij?
De volgende keer dat een AI-antwoord precies goed voelt, stel ik daarom nog één vraag:
Vind ik het antwoord goed — en ben ik het ook eens met de vraag die we onderweg zijn gaan beantwoorden?